Ivy/Crown Essay Skills Tuần 13 – Thứ Năm Values 2.0 — Viết Về “Giá Trị” Mà Không Sáo Rỗng (Hành Động → Lựa Chọn → Cơ Chế → Giá Trị)

Tóm Tắt Nhanh

• Viết về giá trị khó vì học sinh Việt Nam hay rơi vào hai cực: hoặc “kể đạo lý”, hoặc “tự khen”. Cả hai đều làm AO khó tin.
• Cách viết đúng là đi từ hành động và lựa chọn cụ thể, rồi rút ra “cơ chế”, sau cùng mới gọi tên giá trị.
• Bài hôm nay đưa hệ thống Values 2.0 gồm: 5 nhóm giá trị hay bị dự đoán, 4 câu hỏi để tìm liên kết bất ngờ, và 3 công thức viết câu giá trị chuẩn.
• Có bài tập 15 phút, checklist cho phụ huynh, và Action Plan theo lớp 9–12.

Mục Lục

1. Vì sao bài luận “nói giá trị” thường bị yếu
2. Values 2.0: trục Hành động → Lựa chọn → Cơ chế → Giá trị
3. 5 nhóm giá trị hay bị dự đoán và cách nâng cấp
4. 3 công thức viết câu giá trị “đúng chuẩn”
5. Nâng cấp độ độc đáo: liên kết bất ngờ giữa hành động và giá trị
6. Bài tập 15 phút
7. Sai lầm phụ huynh hay vô tình gây ra
8. Action Plan tuần này theo lớp 9–12

1) Vì sao bài luận “nói giá trị” thường bị yếu

Khi học sinh viết “Em trân trọng sự chăm chỉ” hoặc “Em học được trách nhiệm”, người đọc thường không biết nên tin ở đâu, vì đó là tuyên bố. Ivy/Crown không tuyển “lời hứa”, họ tuyển “cơ chế”.

Có ba nguyên nhân làm phần giá trị yếu:

• Bạn gọi tên giá trị quá sớm, khi chưa có hành động chứng minh.
• Bạn chọn giá trị đúng nhưng quá phổ biến và dễ đoán.
• Bạn kết luận bằng đạo lý chung, không gắn với một trạng thái mới có thể kiểm chứng.

2) Values 2.0: trục Hành động → Lựa chọn → Cơ chế → Giá trị

Bạn viết theo đúng trục sau:

Bước 1: Hành động

Bạn làm gì cụ thể. Người đọc phải hình dung được bạn đang làm việc.

Bước 2: Lựa chọn

Trong tình huống đó, bạn chọn gì và bạn từ chối gì. Đây là nơi giá trị bắt đầu lộ ra.

Bước 3: Cơ chế

Bạn làm theo nguyên tắc nào, bạn đo lường bằng gì, bạn sửa sai ra sao. Đây là phần “học thuật” và tạo độ tin.

Bước 4: Giá trị

Sau cùng bạn mới gọi tên giá trị, và giá trị lúc này không còn là khẩu hiệu, vì nó đã được chứng minh.

Khi bạn làm đúng trục này, bạn có thể viết về mọi giá trị mà vẫn không sáo.

3) 5 nhóm giá trị hay bị dự đoán và cách nâng cấp

Nhóm 1: Chăm chỉ và kỷ luật

Dễ bị hiểu như “làm nhiều”.
Cách nâng cấp: chuyển sang “tôi tin vào hệ thống lặp lại”, “tôi thiết kế quy trình để không phụ thuộc cảm hứng”.

Nhóm 2: Kiên trì

Dễ thành “cố gắng”.
Cách nâng cấp: chuyển sang “tôi chia nhỏ thử nghiệm”, “tôi đổi chiến lược khi dữ liệu cho thấy cách cũ không hiệu quả”.

Nhóm 3: Trách nhiệm

Dễ thành “tôi luôn hoàn thành”.
Cách nâng cấp: chuyển sang “tôi làm rõ kỳ vọng”, “tôi giảm mơ hồ bằng checklist và phiên bản”.

Nhóm 4: Lãnh đạo

Dễ thành “tôi làm trưởng nhóm”.
Cách nâng cấp: chuyển sang “tôi tạo điều kiện để người khác làm tốt”, “tôi thiết kế hệ thống giao việc và phản hồi”.

Nhóm 5: Tử tế và đồng cảm

Dễ thành “tôi thích giúp người”.
Cách nâng cấp: chuyển sang “tôi tôn trọng phẩm giá và tính bền”, “tôi học cách giúp đúng cách thay vì giúp theo cảm xúc”.

Khi bạn nâng cấp giá trị theo hướng “cơ chế”, bài sẽ trưởng thành và ít trùng hơn.

4) 3 công thức viết câu giá trị “đúng chuẩn”

Bạn không cần nói “giá trị” bằng những câu kêu. Bạn cần câu gọn, chính xác.

Công thức 1: “I value X, so I do Y” (Giá trị → hành động)

Ví dụ: “Tôi coi trọng sự rõ ràng, nên tôi luôn biến mục tiêu mơ hồ thành checklist và phiên bản.”

Công thức 2: “I used to…, now I…” (Thay đổi → cơ chế)

Ví dụ: “Trước đây tôi cố làm hoàn hảo, bây giờ tôi ưu tiên thử nghiệm nhỏ và xin phản hồi sớm.”

Công thức 3: “When A happens, I choose B” (Tình huống → lựa chọn)

Ví dụ: “Khi thời gian không đủ, tôi chọn cắt bớt phần trình bày để giữ phần kiểm chứng.”

Ba công thức này giúp bạn viết câu giá trị vừa đúng giọng, vừa có logic.

5) Nâng cấp độ độc đáo: liên kết bất ngờ giữa hành động và giá trị

Để giá trị không dự đoán được, bạn dùng 4 câu hỏi:

1. Điều khó nhất lúc đó không phải là nỗ lực, mà là gì.
2. Tôi đã phải hy sinh điều gì để giữ tiêu chuẩn của mình.
3. Tôi đo lường thành công bằng gì, thay vì cảm xúc.
4. Tôi đã thay đổi cách ra quyết định như thế nào.

Khi bạn trả lời được bốn câu này, bạn sẽ rút ra được những giá trị “hiếm” hơn, ví dụ tôn trọng dữ liệu, tôn trọng phản hồi, tôn trọng sự lặp lại của hệ thống, hoặc tôn trọng việc làm rõ mơ hồ.

6) Bài tập 15 phút

Bạn chọn một câu chuyện bạn định viết, hoặc một đoạn 120–150 từ trong bản nháp.

• Phút 1–5: viết lại hành động cụ thể và lựa chọn có cái giá.
• Phút 6–10: viết một câu cơ chế: bạn chuyển từ cách làm A sang B vì bạn nhận ra nút thắt ở đâu.
• Phút 11–15: chọn một trong 3 công thức và viết câu giá trị cuối đoạn.

Sau bài tập này, bạn sẽ có một đoạn “giá trị” nghe rất thật và rất đáng tin.

7) Sai lầm phụ huynh hay vô tình gây ra

1. Phụ huynh thích kết luận đạo lý, làm bài rơi vào sáo.
2. Phụ huynh yêu cầu con chỉ nói điều “tốt”, làm con mất limitation và mất độ tin.
3. Phụ huynh ép con khoe thành tích để chứng minh giá trị, làm bài thành PR.
4. Phụ huynh sửa câu chữ theo giọng người lớn, làm mất voice của con.
5. Phụ huynh góp ý bằng “đoạn này chưa hay” thay vì hỏi “đoạn này chứng minh giá trị bằng cách nào”.

8) Action Plan tuần này theo lớp 9–12

• Lớp 9: chọn 3 giá trị bạn muốn người đọc suy ra, viết 1 micro-scene cho mỗi giá trị.
• Lớp 10: viết 350–450 từ, trong đó có ít nhất 2 đoạn “hành động → cơ chế → giá trị”.
• Lớp 11: viết 650 từ, gạch chân mọi câu “em học được…”, và thay một nửa bằng cơ chế.
• Lớp 12: hoàn thiện 650 từ, rút 2 câu giá trị chuẩn để dùng cho interview và supplements.

Đăng ký tư vấn chiến lược cùng ALT Scholarships

Tại ALT Scholarships, chúng tôi đồng hành với học sinh & phụ huynh Việt Nam trên hành trình săn học bổng, chương trình trao đổi & fellowship toàn cầu, với thế mạnh:
• Coaching lộ trình vào Ivy/Crown, top US/UK/EU & các chương trình lãnh đạo toàn cầu
• Thiết kế hồ sơ impact & dự án cộng đồng cho học sinh – sinh viên Việt Nam
• Tư vấn chiến lược sustainability & social impact gắn với kế hoạch du học dài hạn
• Hệ thống KPI hồ sơ – rubric – checklist giúp gia đình kiểm soát tiến độ, tránh bỏ sót cơ hội

ALT Scholarships: (028) 3512 4082 – 0886 742 030
Fanpage ALT Scholarships – inbox để nhận template Values 2.0 và 3 công thức viết câu giá trị.