Giả sử con có ba bài trong máy tính. Một bài kể chuyện bằng tiếng Anh được 9,5. Một bài phân tích truyện ngắn bằng tiếng Anh được 8,5, bên lề còn lời phê của cô. Một bài nghị luận tiếng Việt được 9, con rất tâm đắc và sẵn sàng dịch sang tiếng Anh. Nếu Princeton có trong danh sách ứng tuyển, bài 8,5 là bài đáng mở ra xem trước.
Lý do nằm ở thứ Princeton muốn đọc qua graded written paper — bài viết học thuật đã được giáo viên chấm. Trường muốn thấy học sinh trả lời một đề bài trên lớp như thế nào, đưa ra nhận định gì và dùng bằng chứng ra sao. Trong ba lựa chọn trên, bài phân tích truyện có khả năng cho thấy rõ nhất những điều ấy. Bài tiếng Việt dù xuất sắc cũng vướng một điều kiện cụ thể: Princeton yêu cầu bài được viết bằng tiếng Anh ngay từ đầu. Princeton Admission
Bắt đầu từ đề bài giáo viên đã giao
Trước khi so điểm, con hãy đọc lại đề. Nếu đề yêu cầu “kể về một lần em thay đổi suy nghĩ”, người viết có cơ hội thể hiện khả năng kể chuyện và suy ngẫm. Nếu đề hỏi “chi tiết nào cho thấy người kể chuyện đã hiểu sai động cơ của nhân vật?”, học sinh phải đưa ra một cách đọc, chọn chi tiết trong văn bản và giải thích vì sao chi tiết ấy làm cho cách đọc của mình có cơ sở. Đề thứ hai tạo điều kiện để người đọc nhìn thấy quá trình lập luận. Đó là kiểu bài Princeton đặc biệt quan tâm. Princeton Admission
Theo hướng dẫn tuyển sinh cử nhân của Princeton được kiểm tra ngày 20/11/2026, học sinh nên chọn bài từ môn tiếng Anh, lịch sử hoặc khoa học xã hội trong ba năm cuối trung học, bao gồm cả năm cuối. Bài có thể là bài tập trên lớp, bài nghiên cứu hoặc bài tự luận trong kỳ kiểm tra. Bài cần dài ít nhất một trang. Khi nộp, trường yêu cầu toàn bộ bài viết, đề bài, điểm đã nhận và nhận xét của giáo viên nếu có. Princeton Admission
Chi tiết “đề bài” rất dễ bỏ sót. Con có thể vẫn giữ bản Word hoàn chỉnh, còn câu hỏi của giáo viên lại nằm trên trang giao bài của lớp. Hãy đặt hai tài liệu cạnh nhau. Người đọc biết đề yêu cầu so sánh hai nguồn tư liệu sẽ hiểu vì sao con dành cả một đoạn để bàn về điểm bất đồng giữa hai tác giả.
Giữa hai bài đều phù hợp, chọn bài nào?
Giả sử cả hai bài đều được viết và chấm trong cùng một lớp tiếng Anh. Bài thứ nhất đạt 9,0, diễn đạt trôi chảy, tóm tắt đúng cốt truyện. Bài thứ hai đạt 8,5, có một đoạn phân tích chi tiết nhưng phần kết còn vội. Lời phê của cô ở cuối bài là “Em đã giải thích thuyết phục sự thay đổi ở đoạn cuối. Hãy quay lại chi tiết đầu truyện để hoàn tất lập luận.”
Trong tình huống giả định này, ALT sẽ cùng học sinh đọc kỹ đoạn phân tích của bài thứ hai trước khi quyết định. Chẳng hạn, con nhận xét rằng nhân vật bắt đầu nghi ngờ ký ức của chính mình. Con đối chiếu hai lần nhân vật kể lại cùng một sự việc, chỉ ra một chi tiết đã thay đổi, rồi giải thích vì sao thay đổi ấy khiến người đọc phải xem lại lời kể đầu tiên. Qua vài câu văn, người đọc có thể theo dõi con đã đi từ quan sát đến kết luận như thế nào.
Phụ huynh có thể giúp con chọn bài bằng ba câu hỏi. Đây là cách đọc ALT đề xuất, không phải tiêu chí chấm điểm do Princeton công bố.
| Câu hỏi dành cho con | Dấu hiệu nên tìm ngay trong bài |
| Nếu chỉ có một câu để trả lời đề, con sẽ nói gì? | Con chỉ được câu hoặc đoạn nêu luận điểm của mình. |
| Chi tiết nào khiến con tin cách hiểu đó có cơ sở? | Con tìm được một câu văn, sự kiện hoặc nguồn tư liệu cụ thể. |
| Con đã giải thích mối liên hệ ấy ở đâu? | Trong chính bài đã nộp có đoạn nối dẫn chứng với kết luận. |
Câu hỏi cuối thường giúp gia đình quyết định. Có lúc con giải thích bằng lời rất hay, nhưng khi đọc lại mới nhận ra phần lý giải quan trọng nhất chưa từng xuất hiện trên trang giấy. Khi đó, hãy mở bài còn lại để so sánh. Cũng đừng vội bỏ một bài chỉ vì giáo viên chỉ ra chỗ cần cải thiện. Một lời phê cụ thể có thể giúp người đọc hiểu chính xác điều con đã làm được trong bài.
Nếu con học chương trình Việt Nam và bài tốt nhất được viết bằng tiếng Việt?
Đây là lúc gia đình cần phân biệt hai loại tài liệu. Với một số biểu mẫu như thư giới thiệu hoặc School Report, Princeton có hướng dẫn về bản dịch chính thức. Riêng với graded written paper, bài của học sinh và lời phê đi kèm phải được viết bằng tiếng Anh ngay từ đầu. Nếu gửi thêm bảng tiêu chí chấm (rubric), bảng đó cũng phải bằng tiếng Anh. Vì vậy, dịch bài nghị luận tiếng Việt đạt 9 sang tiếng Anh sẽ không giải quyết được yêu cầu này. Princeton Admission
Nếu con đang học lớp 11, hãy xem lại những bài đã làm trong môn tiếng Anh và hỏi giáo viên xem học kỳ tới có bài tự luận phân tích nào được chấm hay không. Con có thể hỏi đơn giản: “Thưa cô, trong học kỳ này lớp mình có bài viết nào yêu cầu phân tích một văn bản bằng tiếng Anh không ạ? Sau khi cô chấm, em muốn xin lưu lại đề và bản có nhận xét để chuẩn bị hồ sơ đại học.” Giáo viên có thể trả lời dựa trên kế hoạch dạy học sẵn có, còn con biết mình cần giữ tài liệu nào.
Nếu con đang học lớp 12 và mọi bài phù hợp đều bằng tiếng Việt, Princeton cho biết trường vẫn đọc hồ sơ khi học sinh không thể cung cấp bài đã chấm, nhưng sẽ có ít thông tin hơn để đánh giá. Nếu còn phân vân về một bài cụ thể, con có thể gửi bộ phận tuyển sinh một câu hỏi ngắn, nêu rõ môn học, ngôn ngữ của bài và ngôn ngữ của nhận xét. Hỏi đúng tình huống sẽ giúp gia đình quyết định trên cơ sở hướng dẫn của trường. Princeton Admission
Việc có thể làm ngay tối nay
Con hãy mở một bài viết tiếng Anh đã được trả điểm, tìm lại đề rồi đọc bản đó như một người lần đầu nhìn thấy bài. Có đủ các trang không? Điểm nằm ở đâu? Nếu cô nhận xét bên lề Google Docs, lời phê có còn hiện trong tệp định gửi không? Princeton hướng dẫn học sinh có thể xuất sang Word với phần đánh dấu hiển thị, hoặc dùng ảnh chụp màn hình thể hiện được điểm và nhận xét. Princeton Admission
Cuối cùng, ba mẹ hãy nhờ con chỉ vào một đoạn con tự hào và hỏi: “Chi tiết nào đã khiến con đi đến kết luận này?” Nếu con chỉ ra được bằng chứng, rồi tìm được ngay trên trang giấy câu giải thích của mình, gia đình đã có một lý do cụ thể để giữ bài ấy trong danh sách cân nhắc.