(Thứ Ba | AP/IB) IB Extended Essay (EE): Vì sao nhiều học sinh “đọc tài liệu rất nhiều” mà vẫn điểm thấp — công thức RQ đúng + phương pháp đúng + Reflection đúng để EE trở thành lợi thế học bổng

Rất nhiều bạn học IB ở Việt Nam bước vào Extended Essay (EE) với tâm thế giống làm bài luận ở trường:

• đọc thật nhiều tài liệu,
• viết thật dài,
• “cho chắc ăn”.

Rồi đến lúc nhận feedback mới vỡ ra: bài có vẻ học thuật, nhưng không trả lời đúng một câu hỏi nghiên cứu đủ sắc, hoặc “đi lạc” khỏi phương pháp của môn, hoặc Reflection làm qua loa.

Trong khi IB nói rất rõ: Extended Essay là một dự án nghiên cứu độc lập, tự định hướng, kết thúc bằng một bài khoảng 4,000 từ.

Bài này giúp bạn:

1. hiểu EE được chấm theo logic gì (để không “cày sai”),
2. biết cách chọn Research Question (RQ) đủ hẹp để ăn điểm,
3. tránh 7 lỗi “điển hình” khiến EE của học sinh Việt Nam dễ bị hụt điểm,
4. có lộ trình 8–10 tuần làm EE thực tế (phù hợp lịch học IB + thi trong nước/hoạt động).

Giải thích bối cảnh & “dịch khái niệm”

1) Extended Essay (EE) thực chất là gì?

IB mô tả EE là một bài nghiên cứu độc lập, có tính tự chủ, kết thúc bằng một bài viết khoảng 4,000 từ.

Dịch sang bối cảnh Việt Nam:
EE không phải “bài văn hay”. EE giống một mini thesis: bạn đặt câu hỏi nghiên cứu, chọn phương pháp phù hợp môn học, thu thập dữ liệu/chứng cứ, phân tích, kết luận.

2) 4,000 từ tính như thế nào?

Tài liệu chính thống của IB nêu rõ giới hạn 4,000 từ và từ vượt quá có thể không được đọc/đánh giá.

Vì vậy: EE không thưởng cho “viết dài”. EE thưởng cho viết đúng trọng tâm.

3) Reflection (RPPF) có phải “cho có” không?

Nhiều trường IB (và hướng dẫn ở các trường) nhấn mạnh Reflections on Planning and Progress Form (RPPF) là yêu cầu bắt buộc khi nộp EE.

Dịch sang Việt Nam:
Reflection không phải nhật ký cảm xúc. Nó là phần thể hiện bạn có tư duy nghiên cứu: biết thử – sai – điều chỉnh, và hiểu vì sao mình chọn hướng đó.

Nội dung chính

1) Vì sao EE “đọc nhiều vẫn điểm thấp”?

Vì bạn đang tối ưu sai thứ.

EE thường rớt điểm vì 3 lý do:

1. RQ quá rộng (mở ra 10 hướng, không trả lời được trong 4,000 từ)
2. Phương pháp không hợp môn (viết như “bài báo tổng hợp” nhưng môn lại cần phân tích dữ liệu/tiêu bản/primary sources)
3. Không có xương sống phân tích: bạn kể lại tài liệu thay vì phân tích theo RQ

IB định vị EE là nghiên cứu độc lập, tự định hướng — nghĩa là “động cơ” của bài phải là RQ + phân tích, không phải “tổng hợp kiến thức”.

2) Công thức chọn Research Question (RQ) “ăn điểm”: Hẹp – đo được – đúng môn

Một RQ tốt có 3 đặc điểm:

(1) Hẹp (narrow) đủ để trả lời trong 4,000 từ

Bạn hãy tự hỏi: “Nếu tôi chỉ có 10 trang để chứng minh, tôi chứng minh được không?”

Ví dụ sai (quá rộng):

• “Ảnh hưởng của mạng xã hội lên giới trẻ”
• “Biến đổi khí hậu tác động đến Việt Nam”

Ví dụ sửa (hẹp hơn, có đối tượng, có thước đo):

• “So sánh tác động của X và Y lên Z trong nhóm A, giai đoạn B”
• “Trong phạm vi C, bằng dữ liệu D, mối quan hệ giữa E và F như thế nào?”

(2) Đo được (measurable)

Bạn phải có dữ liệu/chứng cứ để trả lời:

• số liệu (thí nghiệm/khảo sát/bộ dữ liệu),
• văn bản gốc (primary texts),
• hiện vật/quan sát (tùy môn),
• hoặc corpus đủ rõ.

(3) Đúng “tính cách” của môn

Bạn làm EE môn nào thì phải “đúng cách” của môn đó:

• Economics: dữ liệu, mô hình, giới hạn, đánh đổi
• Literature: close reading có luận điểm rõ
• Biology/Chemistry: thiết kế thí nghiệm, biến số, độ tin cậy

3) 7 lỗi phổ biến của học sinh Việt Nam khi làm EE

Lỗi 1: Chọn đề tài “đang hot” thay vì “có thể nghiên cứu”

Đề tài hot thường rộng, thiếu dữ liệu, hoặc khó tiếp cận nguồn tin đáng tin.

Cách sửa: ưu tiên đề tài mà bạn chắc chắn có dữ liệu/primary sources.

Lỗi 2: RQ không “khóa phạm vi”

Bạn viết 2 tháng mới phát hiện đề bài quá lớn → phải cắt, cắt nữa, rồi bài bị rời rạc.

Cách sửa: khóa 3 thứ ngay từ đầu: đối tượng – thời gian – biến số.

Lỗi 3: Thu thập tài liệu trước khi có khung phân tích

Bạn có 30 tài liệu nhưng không biết dùng cái nào.

Cách sửa: viết trước 1 outline thô theo RQ, rồi mới tìm tài liệu đúng “lỗ hổng”.

Lỗi 4: “Review tài liệu” dài nhưng phân tích ngắn

EE không đánh giá cao việc bạn kể lại nguồn; họ cần thấy bạn tư duy và phân tích.

Lỗi 5: Thiếu giới hạn nghiên cứu (limitations)

Bài nghiên cứu tốt luôn nói rõ “tôi không làm được gì” và “vì sao”.

Lỗi 6: Viết quá 4,000 từ rồi tiếc không cắt

IB nêu giới hạn 4,000 từ; viết vượt tự làm mình thiệt.

Lỗi 7: Reflection (RPPF) làm cho xong

Trong khi RPPF là yêu cầu bắt buộc trong quy trình nộp EE.
Reflection tốt phải cho thấy bạn biết:

• vì sao đổi RQ,
• vì sao bỏ một hướng,
• vì sao chọn phương pháp này.

4) Lộ trình 8–10 tuần làm EE (thực tế cho học sinh IB ở Việt Nam)

Tuần 1: Chốt RQ phiên bản 1 + “kho dữ liệu”

• 5 RQ ứng viên → chọn 1
• xác định 2–3 nguồn dữ liệu/primary sources chắc chắn có

Tuần 2: Outline + phương pháp

• viết mục lục dự kiến
• xác định bạn sẽ chứng minh RQ bằng gì (data/text/experiment)

Tuần 3–4: Research có mục tiêu

• mỗi tài liệu phải trả lời: “nó giúp đoạn nào trong outline?”
• bắt đầu ghi trích dẫn và bibliography ngay

Tuần 5: Viết draft 1 (đừng cầu toàn)

• mục tiêu: có “xương sống” lập luận và kết quả

Tuần 6: Đợt chỉnh lớn (structure)

• câu nào không phục vụ RQ → bỏ
• đoạn nào chỉ “kể lại” → biến thành phân tích

Tuần 7: Bổ sung bằng chứng + limitations

• thêm bảng/đồ thị/quotation đúng chỗ
• viết rõ hạn chế nghiên cứu

Tuần 8: Edit ngôn ngữ + format + kiểm tra word count

• giữ dưới 4,000 từ theo quy định IB
• check citation/bibliography

Tuần 9–10 (nếu có): “Polish để lên điểm”

• tăng độ sắc của lập luận
• làm Reflection chất lượng (RPPF bắt buộc)

Điều này có ý nghĩa gì cho học sinh Việt Nam?

1) Học sinh trường quốc tế / IB World School (có supervisor đầy đủ)

Bạn có lợi thế hệ thống, nhưng dễ rơi vào bẫy: làm quá cầu toàn, mất thời gian.

Gợi ý:

• khóa RQ sớm
• viết draft sớm để supervisor feedback vào “structure”, không chỉ sửa câu chữ

2) Học sinh song ngữ / IB nhưng gia đình vẫn chạy nhiều mục tiêu (SAT/ACT, activities)

Rủi ro lớn nhất là thiếu time block cố định → EE kéo dài thành stress.

Gợi ý:

• mỗi tuần 2 buổi “EE deep work” 90 phút
• tuyệt đối tránh “mỗi ngày chạm 10 phút”

3) Học sinh cần học bổng cao/toàn phần

EE là tín hiệu mạnh nếu bạn làm đúng: nó cho thấy bạn có năng lực nghiên cứu và tự quản trị dự án dài.

Gợi ý:

• chọn đề tài liên quan định hướng ngành
• ưu tiên “RQ hẹp + phân tích sâu” hơn “đề tài hoành tráng”

Kết luận

5 ý chính cần nhớ

1. EE là nghiên cứu độc lập, tự định hướng, kết thúc bằng bài khoảng 4,000 từ.
2. IB giới hạn 4,000 từ; viết vượt có thể tự làm mình thiệt.
3. RPPF/Reflections là yêu cầu bắt buộc trong quy trình nộp EE.
4. EE lên điểm nhờ RQ đúng + phương pháp đúng + phân tích đúng, không phải nhờ “đọc nhiều”.
5. Lộ trình tốt nhất: chốt RQ sớm, viết draft sớm, sửa theo cấu trúc rồi mới polish.

Lời nhắn gửi

EE không cần “thiên tài”. EE cần một kỹ năng mà đại học rất thích: biết đặt câu hỏi đúng, biết chứng minh bằng dữ liệu, và biết tự quản trị tiến độ. Nếu bạn làm EE đúng cách, bạn không chỉ có một điểm số — bạn có một “tài sản học thuật” để đi cùng hồ sơ học bổng.

Đăng ký tư vấn chiến lược cùng ALT Scholarships

Tại ALT Scholarships, chúng tôi đồng hành với học sinh & phụ huynh Việt Nam trên hành trình săn học bổng, chương trình trao đổi & fellowship toàn cầu, với thế mạnh:
• Coaching lộ trình vào Ivy/Crown, top US/UK/EU & các chương trình lãnh đạo toàn cầu
• Thiết kế hồ sơ impact & dự án cộng đồng cho học sinh – sinh viên Việt Nam
• Tư vấn chiến lược sustainability & social impact gắn với kế hoạch du học dài hạn
• Hệ thống KPI hồ sơ – rubric – checklist giúp gia đình kiểm soát tiến độ, tránh bỏ sót cơ hội

ALT Scholarships: (028) 3512 4082 – 0886 742 030
Fanpage ALT Scholarships – inbox để nhận lộ trình chi tiết.