(Thứ Năm | SAT/ACT) ACT “Mới” (Từ 9/2025): Science Trở Thành Optional, Composite Đổi Cách Tính — Vậy Học Sinh Việt Nam Có Nên Thi Science Không? Và Chiến Lược Làm ACT Science 40 Câu / 40 Phút Để Không Bị “Ngợp Dữ Liệu”

Có một câu hỏi mà phụ huynh Việt Nam đang hỏi nhiều hơn hẳn từ cuối 2025:

“ACT giờ có thể bỏ Science, vậy con tôi bỏ cho nhẹ có được không?”

Câu trả lời đúng là: tùy mục tiêu.

Vì ACT đã công bố các “enhancements”:

• Nếu chỉ thi English – Math – Reading, tổng thời gian làm bài (không tính chuyển section) là 2 giờ 05 phút, và thí sinh có thể chọn có thi thêm Science hay không.
• Science (nếu thi) là 40 câu / 40 phút.
• Composite score mới sẽ được tính từ English, Math, Reading (Science không còn nằm trong Composite).
• ACT cũng nói rõ: học sinh dự định học STEM nên cân nhắc thi Science, vì có STEM score khi có điểm Math + Science.
• Và ACT nhấn mạnh bài thi vẫn linear, không adaptive.

Bài này giúp bạn:

1. hiểu “luật game” ACT mới liên quan đến Science
2. quyết định khi nào nên thi Science, khi nào có thể bỏ (đặc biệt với học sinh Việt Nam cần học bổng)
3. có chiến lược làm ACT Science theo 3 dạng passage để tối ưu tốc độ và điểm

Giải thích bối cảnh & “dịch khái niệm”

1) Science “optional” nghĩa là gì?

Optional ở đây là: bạn được quyền chọn thi thêm Science hay không, và nếu chỉ thi 3 môn (E–M–R) thì vẫn có Composite.

Nhưng optional không đồng nghĩa “không quan trọng”. Nó chỉ thay đổi cách ACT gói bài thi và cách tính Composite.

2) “Composite đổi cách tính” tác động gì?

ACT nói Composite mới tính từ English, Math, Reading.

Dịch sang chiến lược:

• Bạn có thể “đẩy Composite” bằng 3 môn cốt lõi.
• Nhưng nếu bạn nhắm ngành STEM, Science vẫn là tín hiệu quan trọng vì ACT vẫn có STEM score khi có Math + Science.

3) ACT Science thực chất kiểm tra gì?

ACT Science không phải bài thi “học thuộc kiến thức Sinh–Lý–Hóa”. Nó là bài đọc dữ liệu khoa học: bảng, biểu đồ, mô tả thí nghiệm, tranh luận quan điểm, rồi trả lời câu hỏi dựa trên dữ liệu.

Ở dạng câu hỏi, bạn sẽ gặp 3 nhóm kỹ năng chính:

• đọc/diễn giải dữ liệu
• hiểu thiết kế thí nghiệm
• đánh giá mô hình/suy luận từ kết quả (ACT cũng mô tả các nhóm reporting trong phần Science).

Nội dung chính

1) Học sinh Việt Nam có nên thi ACT Science không?

Nên thi Science nếu bạn thuộc 1 trong các nhóm sau

Nhóm A — Nhắm ngành STEM (hoặc undecided nhưng nghiêng STEM)
ACT khuyến nghị nhóm này cân nhắc thi Science vì có STEM score khi có Math + Science.

Nhóm B — Hồ sơ cần “tín hiệu học thuật rõ ràng” để cạnh tranh học bổng
Science điểm tốt là một “bằng chứng” rằng bạn xử lý dữ liệu và đọc tài liệu học thuật tốt, rất hợp với yêu cầu đại học Mỹ.

Nhóm C — Bạn mạnh Reading/Data, muốn tận dụng để kéo tổng sức mạnh hồ sơ
Vì Science là bài “đọc dữ liệu”, nhiều bạn không cần nền khoa học quá sâu vẫn làm tốt nếu có chiến thuật.

Có thể cân nhắc bỏ Science nếu:

• Bạn nhắm các ngành xã hội/nhân văn, và đang thiếu thời gian nghiêm trọng để kéo 3 môn cốt lõi.
• Bạn đang ở giai đoạn đầu, chưa ổn định nền English/Reading, mà thi Science sẽ làm bạn “vỡ lịch”.

Lưu ý thực dụng: Dù Science optional, một số trường/major có thể vẫn thích thấy Science (đặc biệt STEM). Vì vậy “bỏ” chỉ nên làm khi bạn đã có chiến lược rõ ràng, không phải bỏ vì sợ.

2) Format ACT Science mới: 40 câu / 40 phút — lợi hay hại?

ACT nêu rõ Science (nếu thi) là 40 câu trong 40 phút, ~ 1 phút/câu.

Đây là điểm dễ thở hơn so với cảm giác “chạy nước rút” trước đây của nhiều bạn. Nhưng cái bẫy mới là:

• bạn có thêm thời gian → dễ “đọc quá kỹ” → sa lầy
• trong khi bản chất điểm cao vẫn là định vị nhanh câu hỏi nằm ở đâu trong bảng/biểu đồ.

3) Chiến lược 3 lớp: “Đọc câu hỏi trước” + “Chỉ đọc đúng chỗ” + “Triage passage”

Lớp 1 — Luôn đọc câu hỏi trước

Mục tiêu: biết mình cần tìm gì (trend? giá trị tại điểm? so sánh 2 nhóm?).

Sai lầm thường gặp: đọc passage từ đầu đến cuối như đọc sách giáo khoa.

Lớp 2 — Chỉ đọc đúng chỗ cần thiết

Science điểm cao thường là:

• scan tiêu đề biểu đồ
• nhìn trục (x/y), đơn vị
• tìm dòng/cột đúng
• đối chiếu theo câu hỏi

Lớp 3 — Triage passage (ưu tiên dạng dễ trước)

ACT Science thường có các dạng passage như:

• Data Representation (biểu đồ/bảng)
• Research Summaries (mô tả thí nghiệm)
• Conflicting Viewpoints (nhiều quan điểm tranh luận)

Chiến lược phổ biến để giữ nhịp: làm Data/Research trước, để Conflicting Viewpoints sau cùng vì tốn thời gian đọc.

4) Kỹ thuật làm từng dạng passage (cực hợp học sinh Việt Nam)

1. A) Data Representation: “Đọc trục trước, rồi mới đọc số”

Quy trình 20 giây

1. Đọc tiêu đề biểu đồ
2. Xác định trục x/y + đơn vị
3. Nhìn legend (màu/nhóm)
4. Quay lại câu hỏi, tìm đúng điểm cần đọc

Lỗi hay gặp

• đọc sai đơn vị (mL vs L, °C vs K)
• đọc sai trục (x/y đảo)
• chọn “giá trị cao nhất” nhưng nhìn nhầm “tốc độ tăng”

1. B) Research Summaries: “Bóc thí nghiệm như bóc đề Hóa/Sinh”

Bạn chỉ cần trả lời 4 câu:

1. Mục tiêu thí nghiệm là gì?
2. Biến độc lập (thứ thay đổi) là gì?
3. Biến phụ thuộc (thứ đo) là gì?
4. Control là gì? (điều kiện giữ nguyên)

Mẹo Việt Nam cực hiệu quả: vẽ 1 dòng tóm tắt kiểu:

• If X ↑ then Y ↓ (hoặc Y ↑), kèm đơn vị

1. C) Conflicting Viewpoints: “Đọc như bài tranh luận — tìm điểm khác nhau”

Đây là dạng dễ mất thời gian vì nhiều chữ.

Cách làm gọn

• Đọc câu đầu của mỗi quan điểm để hiểu stance
• Gạch 2 điểm khác nhau lớn nhất (nguyên nhân, cơ chế, dự đoán)
• Làm câu hỏi theo kiểu “Ai đồng ý/ai không đồng ý” dựa trên 2 điểm đó

5) Checklist 10 ngày luyện ACT Science (không cần cày vô tận)

Ngày 1–2: Làm 2 sets nhỏ để “bắt bệnh”

• bạn sai vì đọc biểu đồ?
• hay sai vì hiểu thí nghiệm?
• hay sai vì Conflicting Viewpoints?

Ngày 3–6: Drills theo lỗi (mỗi ngày 35–45 phút)

• 2 passage Data + 1 passage Research
• ghi error log theo 3 loại lỗi: trục/đơn vị, biến số, suy luận

Ngày 7–8: 1 section full Science (40 phút)

• luyện “triage passage” đúng nhịp
• đặt mục tiêu: không bỏ trống câu

Ngày 9–10: Review sâu

• mỗi câu sai phải trả lời được: “mình sai vì đọc nhầm chỗ nào?”

Điều này có ý nghĩa gì cho học sinh Việt Nam?

1) Học sinh trường công / THPT chuyên

Lợi thế: quen đọc bảng/biểu đồ trong đề thi
Rủi ro: quá tin kiến thức → đọc dài dòng

Gợi ý:

• ưu tiên kỹ năng “đọc câu hỏi trước”
• luyện đơn vị/trục cực kỹ (đây là nơi rơi điểm oan)

2) Học sinh trường quốc tế / song ngữ

Lợi thế: quen standardized test
Rủi ro: đọc nhanh nhưng chủ quan ở Conflicting Viewpoints

Gợi ý:

• dùng kỹ thuật “stance + 2 điểm khác” để khóa câu hỏi dạng tranh luận

3) Học sinh cần học bổng cao/toàn phần

Nếu nhắm STEM, ACT cũng khuyến nghị cân nhắc thi Science để có STEM score.

Gợi ý:

• thi Science khi bạn đã ổn 3 môn cốt lõi, để Science trở thành “tín hiệu cộng thêm”, không phải gánh nặng.

Kết luận

5 ý chính cần nhớ

1. ACT mới cho phép chọn thi thêm Science; nếu chỉ thi English–Math–Reading, tổng thời gian làm bài (không tính chuyển section) là 2 giờ 05 phút.
2. Science (nếu thi) là 40 câu / 40 phút, khoảng 1 phút/câu.
3. Composite mới được tính từ English, Math, Reading; Science không nằm trong Composite.
4. ACT khuyến nghị học sinh nhắm STEM cân nhắc thi Science vì có STEM score khi có Math + Science.
5. Chiến lược điểm cao ACT Science là “đọc câu hỏi trước + đọc đúng chỗ + triage passage”, không phải học thuộc khoa học.

Lời nhắn gửi

ACT Science không đáng sợ. Nó chỉ trừng phạt một thói quen: đọc quá kỹ những thứ bạn không cần đọc. Khi bạn học cách định vị dữ liệu như một người “đọc báo cáo”, bạn sẽ thấy Science trở thành phần có thể kéo mạnh hồ sơ — đặc biệt cho các bạn nhắm STEM và học bổng.

Đăng ký tư vấn chiến lược cùng ALT Scholarships

Tại ALT Scholarships, chúng tôi đồng hành với học sinh & phụ huynh Việt Nam trên hành trình săn học bổng, chương trình trao đổi & fellowship toàn cầu, với thế mạnh:
• Coaching lộ trình vào Ivy/Crown, top US/UK/EU & các chương trình lãnh đạo toàn cầu
• Thiết kế hồ sơ impact & dự án cộng đồng cho học sinh – sinh viên Việt Nam
• Tư vấn chiến lược sustainability & social impact gắn với kế hoạch du học dài hạn
• Hệ thống KPI hồ sơ – rubric – checklist giúp gia đình kiểm soát tiến độ, tránh bỏ sót cơ hội

ALT Scholarships: (028) 3512 4082 – 0886 742 030
Fanpage ALT Scholarships – inbox để nhận lộ trình chi tiết.